درمان‌ حمله یا عود بيماري ام اس:

متيل‌پردنيزولون: متيل‌پردنيزولون از دسته داروهاي ضد التهابي كورتيكوستروئيدي است كه در حملات حاد بروز علائم عصبي بكار مي‌رود. گاهي اوقات بجاي متيل‌پردنيزولون از داروهاي مشابه آن مثل دگزامتازون و يا دارويي بنام ACTH استفاده مي‌شود. اين داروها را در مقادير زياد كه اصطلاحاً پالس‌ گفته مي‌شود از راه وريدي به مدت 5 تا 10 روز تزريق مي‌كنند. گاهي اوقات بعد از اتمام اين دوره 5 تا 10 روزه تا يك ماه نيز پردنيزولون خوراكي داده مي‌شود كه بتدريج آن هم قطع مي‌شود.

   در مواقع مصرف اين داروها براي كاستن از عوارض دارو بايد برخي نكات را مد نظر داشت. اين داروها سبب تحريك اشتها مي‌شوند، در نتيجه مي‌توانند سبب افزايش وزن و چاقي گردند؛ در حاليكه چاقی براي بيمار ام اس مضر است. بعلاوه طي مدت مصرف دارو ممكن است آب در بدن تجمع يافته و در سبب ورم دست و پا و افزايش فشارخون شود. لذا بايد در مقدار مواد غذايي كه مصرف مي‌كند دقت نموده تا مقدار كالري مصرفي زيادتر يا كمتر از حد مورد نياز نباشد. از طرفي بايد در طي مدت مصرف دارو، غذاها كم‌نمك باشند تا تجمع آب در بدن كمتر شده و مانع افزايش فشارخون شود. اين داروها مي‌توانند سبب افزايش قندخون نيز بشوند پس بايد در مصرف موادقندي دقت بيشتري كرده و زياده مصرف نشود. بهتر است از ميوه‌جات و سبزيجات بیشتر استفاده شود بخصوص ميوه‌هايي كه داراي پتاسيم بيشتري هستند مثل سيب، زرد‌آلو، موز و گوجه فرنگی مفيد هستند. از ديگر عوارض دارو ايجاد سوءهاضمه و دل‌درد است كه براي اجتناب از آن بهتر است دارو بعد از غذا مصرف شود.

   اين داروها كه اصطلاحاً كورتن ناميده مي‌شوند سبب سركوب سيستم ايمني بدن مي‌شوند در نتيجه مقاومت بدن در مقابل عفونت‌ها كاهش مي‌يابد. لذا اگر علائمي از بيماري عفوني مثل گلودرد، تب، سرفه، سوزش ادرار پيدا شد بايد به پزشك معالج مراجعه کند. بعلاوه بايد از كسانيكه بيماري‌هاي واگير مثل آبله مرغان و سرخك و سرخجه دارند دوري كنند. افراد خانواده نبايد از واكسن خوراكي فلج اطفال استفاده كنند زيرا ويروس از راه مدفوع دفع شده و مي‌تواند سبب بيماري در فرد مصرف کننده کورتن گردد. اگر سابقه سل داشته‌ است حتما پزشك معالج را مطلع نمايد.

   اين داروها بويژه اگر مدت طولاني مصرف شوند مي‌توانند سبب بروز عوارض پوستي بصورت جوش و پف‌ آلوده شدن صورت و همينطور سوءهاضمه، عصبانيت، بي‌قراري، بي‌خوابي و سردرد شوند كه اكثراً نياز به اقدامي نداشته و با قطع دارو برطرف مي‌شود.

 در صورت بروز سردرد، تغييرات شديد خلقي، تاري‌ديد، سياه رنگ شدن مدفوع، درد لگن و ساير مفاصل، پرنوشي و پرادراري، شكم درد بايد به پزشك معالج اطلاع داد.

پلاسمافرز: در مواردیکه حمله عصبی بیماری ام اس شدید بوده و علیرغم درمان پالس با متیل پردنیزولون بهبودی حاصل نشود یا سیر پیشرفت ادامه یابد می توان از روش درمانی تعویض پلاسما استفاده کرد. در این روش خون بیمار را گرفته و پس از جداسازی پلاسمای آن مجدداً خون به بدن بیمار برگشت داده می شود.

داروهاي تزریقی پیشگیری از عود بيماري ام اس:

براي كاهش حملات بيماري و جلوگيري از پيشرفت بيماري و ناتواني از داروهاي مختلفي استفاده مي‌شود. از آنجائيكه حداكثر فعاليت التهابي و حملات در سالهاي اول بيماري است لذا بهتراست پس از تشخيص قطعي بيماري، درمان‌هاي تغيير دهنده سير بيماري شروع شوند. نوع درمان بر حسب نوع سير پيشرفت بيماري انتخاب مي‌شود. درمان‌هايي كه تا بحال اثربخشی آنها به اثبات رسيده و مورد تائيد قرار گرفته اند شامل درمانهای تزریقی (انواع انترفرون بتا، گلاتيرامر، ناتاليزوماب و متيوكسا‌نترون) و درمانهای خوراکی ( فینگولیمود، تری فلونامید و فومارات) می باشد.

درمانهای تزریقی:

انترفرون بتا:

در موارديكه بيماري ام اس بصورت حملات عود و بهبود باشد؛ از تركيبات انترفرون بتا استفاده مي‌شود. اين داروها سبب كاهش حملات بين 30 الي 50 درصد

مي‌شوند.

   اين داروها با دخالت در سيستم ايمني بدن موجب مهارنسبي تهاجم سيستم ايمني بدن بر عليه دستگاه عصبي مي‌شوند اما اين تاثير تا زماني است كه دارو مصرف شود. لذا در كساني كه اين داروها سبب كاهش حملات در آنها شده باشد دارو را بايد مرتب استفاده كنند. مهمترين مشكل كاربردي اين داروها گراني و عدم تحمل عوارض آنها مي‌باشد.

   عوارض دارو: در هفته‌هاي اول شروع دارو بعد از تزريق اين دارو ممكن است حالت شبيه سرماخوردگي مثل آبريزش از بيني، احساس لرز، احساس خستگي و ضعف و درد عضلاني، بي‌اشتهائي، حالت گيجي و منگي ايجاد شود كه معمولاً گذرا بوده، و بتدريج رفع مي‌شوند. مصرف ايبوپروفن و یا سایر مسکن ها قبل از تزريق سبب كاهش علائم مي‌شود. از عوارض شايع ديگر تورم و قرمزي در محل تزريق است لذا بهتر است محل تزريق جابجا شود.

از عوارض مهم اينترفرون‌ها عارضه كبدي آنها مي‌باشد. در 37 درصد مواد افزايش آنزيم‌هاي كبدي بدنبال درمان با اينترفرون ديده مي‌شود. اين افزايش آنزيم‌ها اكثراً مختصر و گذرا است و بتدریج برطرف می شود. احتمال افزايش آنزيم‌هاي كبدي در مردان، افراد الكلي، چاق و مصرف همزمان داروهاي با عارضه كبدي مثل  استامينوفن بيشتر است. اكثر اوقات افزایش آنزیم ها ظرف چند ماه بصورت خودبخودي يا با كاستن از مقدار اينترفرون به حد طبيعي برمي‌گردد. بنابراين براي پيگيري انجام آزمايشات دوره‌اي عملكرد كبدي و گلبول‌هاي خوني توصيه مي‌شود.

ندرتاً ممكن است حالات اضطراب، افسردگي، تحريك‌پذيري، اختلال خواب و كاهش تمركز حواس، درد سينه، تنگي نفس، طپش قلب، احساس گرگرفتگي، تاري ديد، بثورات جلدي، تورم دست و پا، تورم غدد لنفاوي و تكرر ادرار پيدا شود كه بايد در صورت بروز اين حالات به پزشك معالج اطلاع داده شود.

اين داروها را در زمان حاملگي و شيردهي نبايد مصرف كرد و اگر بیمار حامله شد يا قصد حامله شدن دارد بايد به پزشك معالج اطلاع دهد.

انترفرون بتا انواع مختلفي دارد كه ميزان تاثير و عوارض جانبي آنها نسبتاً مشابه هم است اما نحوه مصرف آنها متفاوت است. تركيبات انترفرون موجود شامل موارد زير است:

انترفرون بتا-آ1: كه بنام‌هاي تجارتي آونكس (سیناوکس، تولید در ایران)  و ربيف (رسیژن، تولید در ایران) در کشور موجود است. آونكس را هفته‌اي يك بار در داخل عضلات بزرگ (باسن، ران، بازو) و ريبف را هفته‌اي سه مرتبه زير پوست تزريق مي‌كنند.

انترفرون بتا-ب1: كه بنام‌هاي تجارتي بتاسرون و اکستاویا (Betaseron , Extavia)  و زیفرون (تولید در ایران) موجود است. اين داروها را يك روز در ميان زير پوست تزريق مي‌كنند.

اين داروها را بايد در جاي خنگ نگهداري كرد و پس از مخلوط كردن با ماده حلال بايد ظرف 6 ساعت تزريق شوند.

 

 

گلاتيرامر (glatiramer):

اين دارو كه با نام تجارتي كوپاكسون (copaxone) وارد بازار شده است از دسته داروهاي اینترفرون نيست اما از طريق مداخله در سیستم ایمنی بدن همانند تركيبات انترفرون تا حدود 30 درصد سبب كاهش سرعت پيشرفت بيماري و تعداد حملات مي‌شود. مقايسه گلاتيرامات با اينترفرون‌هاي مختلف نتايج نسبتاً يكساني را در جلوگيري از پيشرفت بيماري داشته است.

   عوارض دارو: پس از تزريق اين دارو نيز ممكن است حساسيت و قرمزي در محل تزريق، آبريزش از بيني، درد عضلات، لرزش و افزايش وزن ايجاد شود. از عوارض ديگری كه در صورت بروز بايد به پزشك معالج اطلاع داده شود بروز درد سينه، تپش قلب، تنگي نفس، تاري ديد و سردرد است. اين دارو را نيز در زمان حاملگي و شيردهي نمي‌توان مصرف كرد. گر چه نسبت به اينترفرون‌ها ممنوعيت كمتري در بارداري دارد. اين دارو را هر روز در زير پوست تزريق مي‌كنند و همانند اينترفرون‌ها از قيمت بالائي برخوردار است.

 

 

ناتاليزوماب (Natalizamab):

با نام تجارتي (tysabri) از دسته آنتي‌بادي‌هاي منوكلونال است که برای درمان ام اس با عود و بهبود مورد تائيد قرار گرفته است. اين دارو

كه بصورت تزريق وريدي ماهيانه استفاده مي‌شود سبب كاهش حملات بيماري در 54-83% و مانع تشكيل پلاك جديد در MRI در 83% می شود.

عوارض دارو: اين دارو بعلت عارضه نادر اما وخيم عفونت مغزي ناشي از ويروس JCVتنها در مواردیکه روش های دیگر درمانی بی اثر باشد مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

از عوارض ديگر درمان با اين دارو افزايش استعداد به عفونت‌ها، خستگي، واكنش‌هاي حساسيتي، ملانوم، گلو درد و احتقان سينوس‌ها و ورم اندام‌ها مي‌باشد. در كسانيكه واكنش حساسيتي به دارو داشه باشند يا دچار عارضه PMLشوند لازم است دارو قطع شود. لذا اگر بيمار دچار علايمي مثل خارش، كهير، مشكل تنفسي، درد سينه، سرگيجه، خس‌خس سينه، لرز و تهوع ‌شود بايد پزشك معالج را مطلع نمايد.

 

 

ميتوكسانترون:

اين دارو براي موارد ام اس با سير عود و بهبود مقاوم به درمان با اينترفرون‌ها و گلوتيرامر و يا عدم تحمل اين دارو‌ها توصيه شده است. بعلاوه در موارد ام اس با سير پيشرونده ثانويه نيز اين دارو توصيه شده است.

   اين دارو بصورت تزريقي وريدي هر سه ماه يك بار تجويز مي‌شود اما بعلت افزايش خطر عوارض دارويي با افزايش دفعات تزريق دارو که مهمترين آنها عوارض قلبي و خوني است، اين دارو از 12 جلسه بيشتر توصيه نمي‌كنند.

چه روش‌هاي درماني برای ام اس وجود دارد؟

گر چه هنوز درمان قطعي براي بيماري ام اس پيدا نشده است اما روش‌هاي متعددي براي كاهش سرعت پيشرفت بيماري و همين‌طور فروكش سريع‌تر هر حمله و كاستن از ناتواني‌ها و علائم آزاردهنده وجود دارد. بعلاوه در حال حاضر تحقيقات وسيعي براي دستيابي به روش‌هاي موثرتر درماني وجود دارد و به نظر مي‌رسد در سال‌هاي آينده درمان‌‌هاي جديدتري كشف شود. در حال حاضر روش‌هاي درماني اين بيماري را مي‌توان به چند دسته تقسيم كرد.

 

درمان‌هايي كه در حملات عود بيماري بكار مي‌‌روند:

1. متيل‌پردنيزولون
2. ACTH
3. تعویض پلاسما (پلاسما فرز)

 

درمان‌هايي كه سرعت پيشرفت بيماري را كم مي‌كنند:

• داروهاي تزريقي:

1. انواع انترفرون بتا ( آونکس، بتافرون، ربیف)
2. گلاتیرامر (کوپاکسون) Copaxone)
3. ناتالیزوماب (تای سابری) (Tysabri)
4. میتوکسانترون (نووانترون) (Novantrone)
5. آلمتوزوماب (لمترادا) (Lemtrada)

 

• داروهاي خوراكي:

1. فينگوليمد (جيلينيا) (Gilenya)
2. تري فلوناميد (آباجيو) (Aubagio)
3. دي متيل فومارات (تكفيدرا) (Tecfidera)

درمان‌هائيكه سبب تخفيف علائم بيماري مي‌شوند:

تشخيص بيماري ام اس چگونه است؟

اساس تشخيص بيماري ام اس بر پايه علائم باليني و سابقه حملات است كه توسط پزشك مجرب و آشنا به بيماري
ام اس داده می شود. پزشك با معاينه عصبي آسيب در قسمت‌هاي مختلف دستگاه عصبي را تشخیص مي دهد. علاوه بر اين روش‌هاي كمكي براي تائيد تشخيص وجود دارد كه با كمك آنها مي‌توان وجود بيماري را به اثبات رسانيد.

ام آر آی: از مهمترين اين روش‌هاي كمك تشخيصي تصويربرداري مغناطيسي يا همان ام آر آي از مغز و نخاع است. ام آر آي روش نسبتاً بي‌ضرري است كه با آن از نواحي مختلف مغز و نخاع تصاوير متعددي برداشته مي‌شود. در اين تصويربرداري نواحي تخريب شده غلاف ميلين بصورت نواحي سفيد رنگي ديده مي‌شود كه اصطلاحاً به آن پلاك مي‌گويند.

   در بيماري ام اس تعداد زيادي از اين پلاك‌ها را مي‌توان در مغز و گاهي اوقات در نخاع مشاهده كرد. در 95 درصد بيماران اين پلاك‌ها را در ام آر آی می توان ديد اما اولاً در 5 درصد از بيماران به ويژه در ابتداي شروع بيماري ممكن است اين پلاك‌ها ديده نشود و ثانياً در بسياري از بيماري‌هاي ديگر نيز تصاوير مشابه پلاك در ام آر آی مغز آنها ديده مي‌شود.  حتي در افراد مسن، با سابقه فشارخون بالا بدون وجود بيماري مغزي ممكن است تصاوير مشابهي ديده شود. لذا تفسير ام آر آی بايد در كنار علائم و معاينات بيمار و توسط پزشك متخصص داده شود.

   براي انجام تصويربرداري ام آر آی بيمار بايد حدود 45-30 دقيقه بر روي تختي بدون حركت دراز بكشد. اين تخت در داخل لوله‌اي كه در وسط دستگاه ام آر آی است حركت مي‌كند تا تصويربرداري انجام شود.

   بيمار بايد بداند كه اين روش تصويربرداري بي‌ضرر است و جاي نگراني ندارد ولي بعلت ايجاد ميدان قوي مغناطيسي كسانيكه پيس‌مكر (باطري قلبي) دارند يا تركش و هر گونه جسم فلزي ديگري در مغز داشته باشند نمي‌توانند از اين روش تصويربرداري استفاده كنند.

مایع نخاع: از روش‌هاي ديگر كمك تشخيصي اندازه‌گيري آنتي‌كورهاي موجود در مايع مغزي نخاعي است. همانطوري كه قبلاً نيز گفته در بيماري ام اس سيستم ايمني بر عليه غلاف ميلين فعال شده و موادي بنام آنتي‌كور را بر ضد اين غلاف توليد مي‌كند. در اين بيماري سيستم ايمني بدن مقدار زيادي آنتي‌كور بر ضد غلاف ميلين توليد مي‌کند و در نتيجه مقدار آن در مايع مغزي نخاعي بيشتر از حد طبيعي مي‌شود. اندازه‌گيري مقدار آنتي‌كور موجود در مايع مغزي نخاعي به تاييد تشخيص كمك مي‌كند.

پتانسیل برانگیخته: روش ديگر كمك تشخيصي، اندازه‌گيري سرعت هدايت اعصاب بينايي است. گرفتاري عصب بينايي از محل‌هاي شايع درگيري در بيماي ام اس است. در اين روش بيماري در جلوي تلويزيون مي‌نشيند و به تصوير جدولي سياه و سفيدي كه از آن پخش مي‌شود نگاه مي‌كند. اين تصاوير سبب تحريك عصب بينايي شده كه در نهايت به منطقه مسئول بينايي در پس سر مي‌رسد. اگر عصب بينايي دچار آسيب شده باشد سرعت هدايت در مسير عصب بينايي آهسته مي‌شود و با اندازه‌گيري سرعت انتقال پيام‌هاي بينایي از چشم به مغز، به آسيب عصب بينائي مي‌توان پي برد.

چه عواملي سبب بدتر شدن بيماري ام اس مي‌شوند؟

با توجه به ماهيت عود و بهبودي بيماري ام اس و تقارن پيدا كردن دوره‌هاي عود با برخي وقايع، در نگاه اول به نظر مي‌رسد عوامل بسياري در ايجاد حملات جديد و يا بدتر شدن آن نقش دارند. از جمله موارديكه به تشديد بيماري ام اس متهم شده‌اند هيجانات روحي، سیگار، عفونت‌ها، فعاليت شديد، خستگي مفرط، ضربات جسمي و جراحي هستند.

   بين افزايش درجه حرارت بدن و تشديد علائم بيماري رابطه ای مشخص وجود دارد. در گرما علائم بيماري بيشتر مي‌شود، اما اين بدتر شدن موقتي است و با كاهش درجه حرارت بدن برطرف مي‌شود.

   بين بيماري‌هاي عفوني تب‌دار بويژه بيماري‌هاي ويروسي و بدتر شدن بيماري نيز به نظر مي‌رسد رابطه وجود داشته باشد، با بروز بيماري‌هاي تب‌دار نيز علائم بيماري ممكن است شعله‌ور شود.

آيا بیمار ام اس مي‌تواند حامله و بچه‌دار شود؟

از آنجاییکه بیماری ام اس بیشتر در سنین فعال و باروری فرد رخ می دهد لذا یکی از دقدقه های مهم بیماران و خانواده ها مسئله ازدواج، بارداری و شیردهی است. در این زمینه باید چند نکته را یاد آوری کرد.

1. بايد بدانيم بيماري ام اس يك بيماري ارثي نيست. بسياري از بيماران نگران بروز بيماري در فرزندانشان هستند. اما احتمال بروز بيماري در فرزندان پدر يا مادر مبتلا به ام اس بسيار پايين و در حدود 5-3 درصد است. البته اگر تعداد افراد مبتلا به ام اس در خويشاوندان زياد باشد و يا والدين هر دو به بيماري ام اس مبتلا باشند احتمال از 5 درصد بيشتر مي‌شود.

2. بايد بدانيم بيماري ام اس گر چه مي‌تواند از قدرت و تمايلات جنسي بكاهد اما سبب نازائي نمي‌شود. بيمار مبتلا به ام اس مي‌تواند همانند ساير افراد جامعه حامله شده و زايمان نمايد. بعلاوه بيماي ام اس خطري براي جنين ندارد مگر اينكه دارويي مصرف شود و آن دارو براي جنين مضر باشد. در اين مواقع بايد قبل از حامله شدن با پزشك معالج مشورت شود و در صورت بروز حاملگي بايد بلافاصله به پزشك معالج اطلاع داده شود.

3. بيماري ام اس با حامله شدن بدتر نمي‌شود. اوايل گمان مي‌كردند كه حاملگي سبب تشديد بيماري ام اس مي‌شود اما در مطالعات بعدي مشخص شده است كه حاملگي تاثيري در سير بيماري ام اس ندارد. نوع زايمان و بي‌هوشي نيز ارتباطي با بيماري ام اس ندارد و بر حسب لزوم مي‌توان زايمان طبيعي يا سزارين انجام شود و بيماري ام اس تاثيري در اين انتخاب ندارد. در طي حاملگي نمی توان از داروهاي اينترفرون و سركوب كننده ايمني استفاده كرد. در صورت بروز حمله در طی حاملگی می توان از پالس متیل پردنیزولون استفاده کرد.

4. از طرف ديگر ديده شده شير دادن براي مادر و نوزاد هيچكدام ضرري ندارد. البته اين مربوط به خود بيماري ام اس است اما اگر بيمار از دارو استفاده مي‌كند بايد بر حسب نوع دارويي كه مصرف مي‌كند براي شير دادن از پزشك معالج خود كسب تكليف نمايد. برخي از داروهائي كه در درمان بيماري ام اس بكار مي‌روند مي‌تواند وارد شير شده و براي نوزاد مضر باشد.

   اما علاوه بر موارد فوق به نكات ديگري نيز در تشكيل خانواده و بچه‌دار شدن بايد دقت كرد. در تصميم‌گيري براي بچه‌دار شدن باید علاوه بر دوران بارداري و شيردهي به مشكلات مراقبت و تربيت كودك تا رسيدن به خودكفائي نیز توجه داشت. بيماري ام اس بيماري است كه داراي فراز و نشيب است و ممكن است توانائي‌هاي فرد هميشه يكسان نباشد. در اين تصميم‌گيري زوجين بايد به توانائي‌هايشان در همياري و كمك به يكديگر توجه كنند.

آيا مي‌توان از ابتدا سير بيماري را حدس زد؟

حدس دقيق سير بيماري از ابتداي بيماري امكان‌پذير نيست اما برخي موارد به نفع خوش خيم بودن سير بيماري مي‌باشد. از جمله مواردي كه به نفع خوش خيم بودن سير بيماري است تعداد عود كمتر بويژه در طي سال‌هاي اول شروع بيماري است. هر چقدر فاصله بين حملات بيشتر باشد و بعد از هر حمله بهبودي كامل ايجاد شود احتمال بروز ناتواني در سالهاي بعدي نيز كمتر است. در نژاد سفيدپوست اروپائي و آمريكائي احتمال بروز ام اس بيشتر بوده و احتمال ناتواني نيز بيشتر است. قبلاً گمان مي‌شد كه بروز علائم حسي مثل گزگز و سوزن‌سوزن شدن يا بي‌حسي قسمتي از بدن، كاهش بينايي از جمله علائم نشانگر خوش خيم بودن بيماري هستند. بعلاوه گفته می شود که شروع بيماري در سنين جواني و جنسيت مونث نيز از پيش‌اگهي بهتري برخوردار است. اما این مطلب به اثبات نرسیده است. آنچه در حال حاضر بیشتر مطرح است شامل موارد زیر است: 

سير عود و بهبود نسبت به ساير سيرها بهتر است.

علائم ادراري در ابتداي بيماري از نشانگر شدت بيماري است.

بهبودي ناقص از حمله اول و حملات مكرر طي سال اول نيز پيش‌آگهي را بد مي‌كند.

حجم زياد پلاك در MRI در 5 سال اول بيماري شدت بيماري را پیش بینی می کند.

حمله يا عود بيماري چيست؟

در اكثر اوقات بيماري ام اس بصورت حمله اي بروز مي‌كند یعنی بيمار دچار برخي از علائم عصبي مثل دوبيني يا تاري ديد مي‌شود، چند هفته‌اي اين حالات وجود داشته و بتدريج بهبودي پيدا مي‌كند، هر بار كه علامت جديدي ايجاد شود و يا همان علائم قبلي كه بهبودي يافته است، مجدداً بروز كند و بيش از 24 ساعت باقي بماند را يك حمله يا عود مي‌نامند. البته بايد بدانيم كه بسياري از اوقات بدنبال خستگي، گرماي محيط و يا تب برخي از علائم قبلي بطور موقت تشديد پيدا مي‌كند که نشانه يك حمله جديد نيست.

نحوه پيشرفت بيماري چگونه است؟

سير پيشرفت بيماري ام اس در همه يكسان نيست. شدت بيماري نيز از بيماري به بيمار ديگر فرق مي‌كند. لذا بيماران نبايد خودشان را با يكديگر مقايسه كنند. در 15 درصد

از موارد بيماري سیر بسيار خوش خيمی دارد بطوريكه بيمار پس از يك حمله و ابتلاء به برخي از علائم مذكور بهبودي پيدا كرده و بعد از سالها همچنان بدون حمله جديد و يا مشكلي به زندگي طبيعي خود ادامه می دهند. در مقابل فرم‌هاي بدخيم هم وجود دارند كه ظرف مدت كوتاهي ممكن است سبب ناتواني شديد شوند. اما در اكثر موارد (90-85 درصد) سیر بيماري به صورت دوره‌هاي عود و بهبودي است يعني بعد از هر حمله بهبودي كامل حاصل مي‌شود؛ گر چه ممكن است مجدداً بعد از چند ماه يا چند سال همان علائم قبلي و يا علامت جديدی بروز كند. در اكثر موارد بين هر حمله چند سال فاصله وجود دارد؛ اما گاهي اوقات نيز تعداد عودها بيشتر بوده و فاصله حملات كوتاه است مثلاً ممكن است در طي يك سال چند مرتبه دچار عود شود. البته احتمال عود در سال‌هاي اول بيشتر است.

   در برخي از موارد بعد از هر حمله علائم عصبي بطور كامل رفع نمي‌شود و مقداري از مشكلات عصبي ايجاد شده باقي مي‌ماند؛ كه به آن عود و پيشرونده گفته مي‌شود. در اغلب این موارد ابتدا شکل عود و بهبود وجود داشته است و پس از 20-15 سال به شکل عود و پيشرفت تبديل ‌شده است.

   درتعداد اندکی از بيماران سير بيماري بصورت دوره‌هاي عود و بهبودي نيست بلكه علائم بيماري با سيري بسیار آهسته و تدريجي طي چندين سال ايجاد مي‌شود. مثلاً ممكن است بيمار طي چندين سال بتدريج دچار ضعف در پاها شود كه به اين شكل نوع پيشرونده اوليه گفته مي‌شود و در حدود 10 درصد موارد بيماري ام اس را تشكيل مي‌دهد.

علائم بيماري چيست؟

در اكثر موارد بيماري در سنين 40-20 سالگي شروع مي‌شود. علائم بيماري ام اس بسيار متنوع است. علائم بيماري نه تنها از فردي به فرد ديگر فرق مي‌كند بلكه در طول زمان در يك نفر نيز علائم گوناگون بوده و دارای شدت و ضعف متغير مي‌باشد. در بیشتر اوقات یک یا چند تا از علایم زير با هر حمله بيماري پديدار شده و پس از چند هفته يا چند ماه علائم فروكش مي‌كند.

مشكلات بينایي:

• دوبيني: دو بيني يكي از علائم شايع بيماري است كه معمولاً بدنبال عود بيماري ايجاد شده و ممكن است تا چند هفته نيز تداوم داشته باشد. دوبيني در اثر عدم هماهنگي حركت چشم‌ها با یکدیگر ايجاد مي‌شود؛ در نتيجه با بستن يك چشم دوبيني برطرف مي‌شود.
• تاري‌ديد يك چشم: تاري ديد يك چشم همراه با درد كره چشم كه ممكنست طي چند روز به از دست رفتن كامل ديد در آن چشم منجر شود. اين حالت در اثر التهاب عصب بينايي آن چشم پديد مي‌آيد و معمولاً (90درصد) پس از چند هفته بتدريج بهبودي حاصل مي‌شود. به اين علامت نوريت اپتيك (Optic Neuritis)مي‌گويند و از شايع‌ترين آسيب‌هاي بينايي در بيماري ام اس محسوب مي‌ شود.
• اختلال تعادل: اختلال تعادل در پاها و راه رفتن، بطوريكه ممكنست بیمار نتواند بدون كمك راه برود و دچار زمين خوردن مكرر شود. اختلال تعادل در دستها بصورت عدم توانايي انجام دقیق كارهاي دستي مثل نوشتن، باز و بسته كردن دكمه لباس، شانه و مسواك زدن تظاهر مي‌كند. گاهي اوقات بهمراه اختلال تعادل لرزش در دستها ديده مي‌شود. گاهي نيز همراه با اختلال تعادل سرگيجه وجود دارد.

ضعف عضلاني:

• شدت ضعف عضلات دست و پا (اكثراً ضعف پا و كمتر ضعف دست است) همانند ساير علائم از ضعف بسيار خفيف تا ضعف شديد كه قدرت حركت دست و يا پا را نداشته باشد متغير است. معمولاً ظرف چند روز بيمار دچار ضعف عضلاني و كاهش قدرت حركتي در اندام‌ها میشود؛ مثلاً دچار عدم توانايي در راه رفتن بعلت ضعف هر دو پا و يا دچار ضعف دست و پاي يك سمت بدن میشود. گاهی اوقات ضعف عضلاني با سفتي دست و پا همراه می شود.

اختلالات حسي:

• اختلالات حسي بيشتر بصورت احساس گزگز و سوزن‌سوزن شدن در قسمتي از بدن مثل يك نيمه از صورت يا در دست و پاي يك سمت و يا هر دو پا بروز مي‌كند. گاهي نيز احساس درد و گرما و سرما در قسمتي از بدن از دست مي رود. گاهي اوقات اختلال حسي بصورت دردهاي تيركشنده در صورت و يا دست و پا مي‌باشد. گاهي نيز وقتي بيمار سرش را خم مي‌كند احساس برق‌گرفتي در پشت مي‌كند كه ممکن است تا انگشتان دست و پا امتداد یابد. در برخی موارد بيمار از گرفتگی‌هاي دردناك عضلات رنج می برد.

اختلال تكلم:

• اختلال تكلم اكثراً همراه با اختلال تعادل ديده مي‌شود و بصورت تغيير رواني تكلم و كمي نامفهوم شدن كلمات می باشد.

اختلال كنترل ادرار:

• براي ادرار كردن ممكن است لازم باشد بيش از حد معمول زور بزند و يا توانائي كنترل ارادي ادرار كردن را نداشته و ادرار بصورت قطره قطره خارج شود. اكثر اوقات مشكل ادراري بصورت احساس قریب الوقوع و فوري خروج ادرار است. شدت مشکل ادراری معمولاً با شدت ضعف اندامها متناسب است. عفونت ادراری که بویژه در خانمها شایع هم است سبب تشدید مشکل ادراری می شود. در اکثر بیماران مشکل یبوست نیز با مشکل ادراری همزمان وجود دارد.

اختلال قوای جنسي:

• در مراحل پيشرفته بيماري در مردان ممكن است مشكل قوای جنسي ايجاد شود در خانم‌ها مشكل قوای جنسی  کمتر دیده می شود و حتی در مراحل پیشرفته بیماری ممکنست ارگاسم وجود داشته باشد. علت مشکل قوای جنسی تنها بیماری ام اس نیست و در بسیاری از موارد فقدان اعتماد به نفس و ترس از طرد شدن از طرف همسر و افسردگی سبب این مشکل می شود.

خستگي مفرط:

• احساس خستگی در بسیاری از بیماران ام اس وجود دارد و بيمار زودتر از حد معمول دچار خستگي مي‌شود. بيمار از ابتداي صبح حالت خستگي دارد و تا شب بر شدت آن افزوده می شود. بين ميزان‌ احساس خستگي و شدت بيماري ارتباط ضعيفي وجود دارد. علاوه بر شدت بیماری ام اس، اختلال خواب، افسردگی، گرما و رطوبت هوا می توانند سبب تشدید احساس خستگی شود.

حساسيت به گرما:

در اكثر بيماران مبتلا به ام اس گرما سبب تشديد علائم بیماری مي‌شود ولي اين تشديد نشانه بدتر شدن اصل بيماري نيست و با استراحت در محيط خنك بهتر مي‌شوند.

آيا بيماري ام اس واگير است؟

خير، تا بحال دليلي بر واگير بودن بيماري ام اس مشاهده نشده است. همانطوريكه قبلاً نيز ذكر شد احتمال بروز بيماري در ساير اعضاء خانواده كه در تماس دائم با يكديگر هستند خيلي كم است. بعلاوه عامل قابل انتقال از فردي به فرد ديگر نيز پيدا نشده است.

علت بیماری ام اس چیست

علت دقيق بيماري هنوز مشخص نشده است. آنچه تاكنون معلوم شده اين است كه سيستم ايمني بدن بدليل نامعلومي به غلاف ميلين دور زوائد عصبي حمله كرده و سبب تخريب اين غلاف و در نتيجه اختلال در هدايت اطلاعات در رشته‌هاي عصبي مي‌شود. حال چرا سيستم ايمني كه بايد از بدن در مقابل تهاجم عوامل خارجي و ميكروبها محافظت كند، به غلاف ميلين كه جزئي از بدن است حمله مي‌كند، معلوم نيست.

   اين حالت كه سيستم ايمني به اجزاء بدن حمله مي‌كند را اصطلاحاً بيماري خود ايمني مي‌گويند. همين اتفاق در بسياري از بيماري‌هاي ديگر مثل بيماري لوپوس، روماتيسم مفصلي و يا برخي از موراد پركاري تيروئيد نيز رخ مي‌دهد. برخي عوامل خارجي از جمله عفونت‌هاي ويروسي و همين‌طور استعداد ذاتي بدن را در ايجاد اين حالت مؤثر مي‌دانند.

   بسياري از بيماران شروع بيماري را بدنبال تصادف و يا ضربات جسمي و روحي ذكر كرده و آنها را عامل شروع بيماري‌شان قلمداد مي‌كنند. اما مطالعات و تحقيقاتي كه تابحال انجام شده رابطه بين ضربات جسمي و روحي و بروز بيماري ام اس را رد كرده است. آنچه مسلم است اينست كه بيماران مبتلا به ام اس بعلت مشكلات حركتي و اختلال تعادل بيشتر از ساير افراد مستعد زمين خوردن و سانحه ديدن هستند.

   نقش استرس رواني در بروز بيماري ام اس به اثبات نرسيده است اما ديده شده است كه سیر پیشرفت بيماري بعد از استرس رواني بيشتر مي‌شود. استرس‌هاي فيزيكي، تصادف، بيهوشي و بي‌حسي نخاعي نيز تاثيري روي بيماري ندارد.

خوردن روزانه یک سیب برای جلوگیری از افزایش کلسترول

محققین بریتانیایی دریافته اند که مصرف روزانه یک سیب توانسته جلوی 8500 مورد مرگ ناشی از بیماریهای عروقی را در بریتانیا بگیرد. این میزان کاهش مرگ و میر معادل تاثیر مصرف روزانه 40 میلیگرم سیمواستاتین، داروی کاهنده کلسترول، در افراد بالای 50 سال بوده است.

البته باید تاکید کرد که این یافته به معنی جایگزین کردن سیب با داروهای کاهنده کلسترول نیست بلکه تاکیدی بر مصرف روزانه یک سیب برای کمک به پیشگیری و درمان کلسترول بالای خون می باشد.

بیماری ام اس

بيماري ام اس يا اسكلروز متعدد (Multiple Sclerosis) ، يكي از بيماري‌هاي شایع و مهم دستگاه عصبي مركزي است. دستگاه عصبي مركزي یعنی مغز، نخاع و اعصاب بينايي از ميليون‌ها سلول عصبي تشكيل شده است كه به هر كدام از اين سلولهاي عصبي، نرون (Neuron) مي‌گويند. سلول‌هاي عصبي يا نرون‌ها همانند سيم تلفن در يك مركز مخابراتي كه ارتباط نقاط مختلف با يكديگر را فراهم مي‌كند، مسئول هدايت اطلاعات و پيام‌ها از محيط اطراف به مغز و همينطور انتقال دستورات از مغز به ساير اعضاي بدن مي‌باشند.

ادامه نوشته

چه عواملی سبب ابتلاي به بيمارى ام اس می شود

علت بيماري هنوز بدرستي مشخص نشده است لذا قبل از ابتلاء نمي‌توان حدس زد كه چه كسي دچار اين بيماري مي‌شود. اما دیده شده است که وجود برخی عوامل احتمال بروز بیماری را بیشتر می کند.

1-  نقش سن: ابتلاء به اين بيماري اكثراً در سنين بين 20 تا 40 سالگي رخ مي‌دهد اما از ده سالگي تا 55 سالگي احتمال ابتلاء به اين بيماري وجود دارد. هر قدر به دو انتهاي اين طيف سني نزديك شويم احتمال ابتلاء كمتر مي‌شود. قبل از 10 سالگي و بعد از 55 سالگي احتمال ابتلاء بعيد مي‌باشد. سن شروع بيماري در خانم‌ها حدوداً 5 سال زودتر از آقايان است.

2-  نقش عوامل محيطي:

• منطقه جغرافیایی: منطقه جغرافیایی زندگی در احتمال بروز بیماری ام اس مؤثر است. در برخي از نقاط جغرافیایی مثل كانادا و نواحي شمالي اروپا (اسكانديناوي، اسكاتلند، روسيه) و جنوب شرقي استراليا و نيوزلند اين بيماري شايع مي‌باشد. بطوريكه از هر صد هزار نفر حدود 100 نفر به بيماري ام اس مبتلا مي‌باشند. اين مناطق را مناطق پرخطر مي‌گويند. پرخطرترين منطقه مجمع الجزايری بنام orkneyدر شمال اسکاتلند است که از هر صدهزار نفر سيصد نفر به بيماري مبتلا هستند. در مقابل نقاط ديگري مثل آسيا و آفريقا هستند كه شيوع بيماري در آنجا خيلي كمتر است و منطقه كم‌خطر گفته مي‌شود. در اين مناطق از هر صد هزار نفر
•  حدود 15 نفر مبتلا به بيماري وجود دارد. كم‌خطرترين نواحي، مناطق حاشيه خط استوا است كه شيوع بيماري يك نفر در صدهزار نفر است. هر قدر از منطقه استوا به سمت شمال و يا جنوب حركت كنيم شيوع بيماري بيشتر مي‌شود. كشور ايران تقريباً در ميانه اين منطقه قرار دارد. گر چه آمار دقيقي از ميزان شيوع اين بيماري در ايران در دست نمي‌باشد؛ اما به نظر مي‌رسد در ايران شيوع بيماري 15 تا 30 نفر در هر صدهزار نفر باشند.

كسانيكه در سنين قبل از بلوغ از يك منطقه پرخطر به منطقه كم‌خطر نقل مكان مي‌كنند، احتمال بروز بيماري در آنها مشابه منطقه كم‌خطر مي‌شود و همينطور بالعکس اگر قبل از 15 سالگي از منطقه كم‌خطر به منطقه پرخطر نقل مكان كنند احتمال بيماري مشابه منطقه پرخطر مي‌شود. اما اگر نقل مكان بعد از 15 سالگي باشد اين اتفاق رخ نمي‌دهد و احتمال بروز بيماري مشابه منطقه اوليه زندگي مي‌باشد. علت این تأثیر هنوز مشخص نشده است.

• نور خورشید و ویتامین د: يكي از علل احتمالي، ميزان تماس با نور خورشيد قبل از بلوغ است. هر قدر به خط استوا نزديك‌تر مي‌شويم تماس با نور خورشيد و در نتيجه توليد ويتامينDدر بدن تغيير و احتمال بيماري ام اس كمتر مي‌شود. اما اين نظريه هنوز به اثبات نرسيده است.
• سیگار: خطر بيماري ام اس در كسانيكه مصرف مداوم سيگار دارند نسبت به كسانيكه هرگز سيگار نكشيده‌اند بيشتر است. بعلاوه استعمال سيگار سرعت پيشرفت بيماري را بيشتر مي‌كند.

3-  جنسيت: عامل ديگري كه در احتمال بروز بيماري نقش دارد جنس افراد است. شيوع اين بيماري در زنان تقريباً دو برابر مردان (3/2-4/1) است و به دليل نامعلومي میزان بروز آن در خانم‌ها در حال افزايش بوده است.

4-  ژنتيك: گر چه بيماي ام اس يك بيماري ارثي نيست اما در بروز بيماري عامل ژنتيك نقشي هر چند كوچك ايفا مي‌كند. بطوريكه برخي  خصوصيات ژنتيكي كه اصطلاحاً HLAگفته مي‌شود در بيماران مبتلا به ام اس بيشتر از ساير افراد جامعه ديده مي‌شود. بعلاوه در 23-3 درصد از بيماران مبتلا به ام اس يكي ديگر از اعضاء خانواده نيز به بيماري ام اس مبتلا است. خطر بروز ام اس در اقوام درجه يك فرد مبتلا حدود 7 برابر جامعه است. اگر از خويشاوندان درجه يك بدون علامت بيمار ام اس تصويربرداري MRIانجام شود در 15 درصد آنها پلاك ديده مي‌شود اما این دلیل وجود بیماری ام اس در آنها نیست. بيماري ام اس را نمي‌توان يك بيماري ارثي ناميد زيرا حتي در دوقلوهاي كه كاملاً از لحاظ ژنتيكي همسان هستند نيز تنها 39-20 درصد هر دو قل به بيماري مبتلا مي‌شوند و اين احتمال در دوقلوهاي غيرهمسان خيلي كمتر هم مي‌باشد و در حدود 5-3 درصد است.

5-  ويروس ها: يكي ديگر از عوامل مطرح در بروز بيماري عفونت‌هاي ويروسي است. گر چه تا بحال ويروس خاصي كه عامل بيماري باشد شناخته نشده است اما يكي از دلایل شيوع بيشتر بيماري در يك خانواده را تماس مشترك افراد آن خانواده با عوامل محيطي و ويروس‌ها مي‌دانند. يكي از عوامل ويروسي مطرح ويروس هپاتيت ب است. اما هنوز نقش اين ويروس و يا واكسن هپاتيت Bدر ايجاد و تشديد بيماري به اثبات نرسيده است. بعلاوه فايده ثابت شده واكسن هپاتيتB به خطر ثابت نشده و مختصر افزايش احتمال بروز ام اس مي‌چربد. از ويروس‌هاي مطرح ديگر ويروس اپشتاين بار عامل بيماري منونوكلوز عفوني است. احتمال بيماري ام اس بعد از رخداد اين بيماري بيشتر مي‌شود. اما هنوز رابطه علت و معلولی بين اين ويروس و بيماري ام اس به اثبات نرسيده است.

6-  ماه تولد: در بررسی های آماری شیوع بيماري ام اس در متولدين ماه مي (اردیبهشت و خرداد) بيشتر در متولدين ماه نوامبر (آبان و آذر) كمتر بوده است.

ادامه نوشته